મુખ્ય હાઇલાઇટ્સ:
- દેવભૂમિ દ્વારકાથી ૧૮ કિલોમીટર દૂર આવેલું છે બાર જ્યોતિર્લિંગોમાંનું એક પવિત્ર ‘નાગેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ’.
- ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ પણ આ પવિત્ર સ્થળે રુદ્રાભિષેક કરતા હોવાની પુરાણોમાં માન્યતા.
- દારુકા રાક્ષસી અને રાક્ષસોના ત્રાસમાંથી શિવભક્ત સુપ્રિયા અને અન્ય બંદીઓને મુક્ત કરાવવા પ્રગટ થયા હતા ભોળાનાથ.
- નાગેશ્વર જ્યોતિર્લિંગના દર્શનમાત્રથી તમામ જાણ્યે-અજાણ્યે થયેલા પાપોમાંથી મુક્તિ મળવાની શ્રદ્ધાળુઓમાં લોકમાન્યતા.
દેવભૂમિ દ્વારકા નજીક આવેલું પવિત્ર ધામ
એક સમયે જ્યાં માત્ર નાગ જ રહેતા હતા તેવા ભયંકર દારુકાવન ક્ષેત્રમાં શિવજીનું પવિત્ર જ્યોતિર્લિંગ એટલે નાગેશ્વર મહાદેવ. ગુજરાતના દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લામાં આવેલ પ્રસિદ્ધ દ્વારકાધીશ મંદિરથી આશરે ૧૮ કિલોમીટરના અંતરે આ દિવ્ય જ્યોતિર્લિંગ આવેલું છે. પૌરાણિક વાયકા અનુસાર સ્વયં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ પણ અહીં આવીને મહાદેવનો રુદ્રાભિષેક કરતા હતા. પુરાણોમાં જણાવ્યા અનુસાર શિવજીને ‘નાગના દેવતા’ પણ ગણવામાં આવે છે, અને તેમના સહસ્ત્ર નામો પૈકીનું એક નામ ‘નાગેશ્વર’ છે. શિવજીના ગળામાં હંમેશા નાગદેવતા વિરાજમાન હોય છે. એવી દ્રઢ માન્યતા છે કે જે ભક્ત નાગેશ્વર જ્યોતિર્લિંગના શ્રદ્ધાપૂર્વક દર્શન કરી લે છે, તે જાણ્યે-અજાણ્યે થયેલા સમસ્ત પાપોમાંથી મુક્ત થઈને દિવ્ય લોકમાં સ્થાન પામે છે.
દારુકા રાક્ષસીનું તપ અને વરદાનની કથા
પૌરાણિક દંતકથા પ્રમાણે, દારુકા નામની રાક્ષસીએ માતા પાર્વતીને પ્રસન્ન કરવા માટે ઘોર તપસ્યા કરી હતી. તેની કઠોર ભક્તિથી પ્રસન્ન થઈને માતા પાર્વતીએ તેને દર્શન આપ્યા હતા. દારુકા રાક્ષસીએ માતા પાસે વરદાન માગ્યું કે, “વનમાં ઘણી ઔષધિઓ હોય છે, તેથી જ્યાં લોકોને જરૂર હોય ત્યાં હું આખા વનને લઈ જઈ શકું એવું વરદાન આપો.” માતાજીએ તેને માત્ર સત્કર્મો કરવાના હેતુથી આ દિવ્ય વરદાન આપ્યું હતું.
શિવભક્ત સુપ્રિયાની રક્ષા અને રાક્ષસોનો સંહાર
શિવપુરાણ અનુસાર, દારુકા રાક્ષસીએ આ વરદાનનો દુરૂપયોગ શરૂ કર્યો હતો. તેણે સુપ્રિયા નામની પરમ શિવભક્ત મહિલા અને અન્ય ઘણા નિર્દોષ લોકોને દારુકાવનમાં બંદી બનાવી રાખ્યા હતા. આ વન સંપૂર્ણપણે ઝેરી સર્પોથી ભરેલું હતું અને દારુકા તેમની સ્વામિની હતી. બંદીવાન બનેલી સુપ્રિયાના કહેવાથી તમામ લોકોએ એકચિત્તે મહાદેવના મંત્રોનો જાપ અને આરાધના શરૂ કરી હતી. ભક્તોની કાકલૂદી સાંભળીને અંતે ભગવાન શિવજી ત્યાં પ્રગટ થયા હતા. તેમણે દારુકા અને અન્ય રાક્ષસોનો નાશ કરીને તમામ ભક્તોને મુક્ત કરાવ્યા હતા.
સ્વયંભૂ જ્યોતિર્લિંગની સ્થાપના અને ‘નાગેશ્વર’ નામકરણ
રાક્ષસોનો સંહાર કર્યા બાદ મહાદેવજી ત્યાં જ જ્યોતિર્લિંગ સ્વરૂપે સ્વયંભૂ સ્થાપિત થઈ ગયા હતા. મૃત્યુ પામતા પહેલાં દારુકા રાક્ષસીની અંતિમ ઈચ્છા અને વિનંતી અનુસાર આ પવિત્ર સ્થળનું નામ ‘નાગેશ્વર’ રાખવામાં આવ્યું હતું. આજે પણ દર વર્ષે લાખો શ્રદ્ધાળુઓ દારુકાવન ક્ષેત્રમાં સ્થિત આ અતિ પ્રાચીન જ્યોતિર્લિંગના દર્શન કરી ધન્યતા અનુભવે છે.
About the Author
