મુખ્ય હાઇલાઇટ્સ:
- તેલંગાણામાં ચોમાસું અટક્યું: પ્રારંભિક ૧૫ દિવસની ધમાકેદાર પ્રગતિ બાદ ચોમાસું તેલંગાણામાં અટવાયું, છેલ્લા ૧૧ દિવસથી કોઈ આગળ ગતિ નહીં.
- ગુજરાત-મહારાષ્ટ્રની સ્થિતિ ચિંતાજનક: દેશમાં સરેરાશ ૩૮ ટકા ઓછો વરસાદ, જ્યારે ગુજરાતમાં ૭૯ ટકા અને મહારાષ્ટ્રમાં ૭૮ ટકા સાથે વરસાદની પ્રચંડ ખાધ.
- ૫ વાતાવરણીય સિસ્ટમ નડતરરૂપ: એકસાથે ૫ અલગ-અલગ સિસ્ટમ સક્રિય થતાં પવનો નબળા પડ્યા, પશ્ચિમ ભારતમાં વાદળોની ઘનતા ઘટી.
- કાળઝાળ ગરમીનો પ્રકોપ: ચોમાસાના દિવસો છતાં ઉત્તર પ્રદેશ, રાજસ્થાન સહિતના રાજ્યોમાં પારો ૪૦ ડિગ્રીને પાર, બાંદામાં ૪૩.૨ ડિગ્રી તાપમાન.
શરૂઆતની ધમાકેદાર ઇનિંગ્સ બાદ ચોમાસા પર બ્રેક
દેશમાં આ વર્ષે ચોમાસાની શરૂઆત ખૂબ જ ધમાકેદાર અને આશાસ્પદ રહી હતી. પ્રારંભિક માત્ર ૧૫ દિવસના ટૂંકા ગાળામાં જ મેઘરાજાએ દેશના ૧૯ રાજ્યો સુધી પોતાની હાજરી નોંધાવી દીધી હતી. જો કે, ગત ૮ જૂનથી ચોમાસાની પ્રગતિ પર અચાનક બ્રેક વાગી ગઈ છે અને તે તેલંગાણામાં આવીને અટકી ગયું છે. છેલ્લા ૧૧ દિવસથી હવામાન સાનુકૂળ ન હોવાના કારણે ચોમાસામાં કોઈ નોંધપાત્ર પ્રગતિ જોવા મળી નથી. આ સ્થગિતતાના કારણે દેશના અનેક રાજ્યો અત્યારે વરસાદ માટે અતિશય તરસી રહ્યા છે અને ૭ મોટા રાજ્યોમાં વરસાદમાં ૬૦ ટકા સુધીનો મોટો ઘટાડો નોંધાતા ચિંતા વ્યાપી છે.
ગુજરાત-સૌરાષ્ટ્ર અને કાઠીયાવાડમાં ખેતી પર સંકટ
હવામાન નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, વાતાવરણમાં એક જ સમયે ૫ અલગ-અલગ વાતાવરણીય પરિબળો અને સિસ્ટમ સક્રિય થવાને કારણે ચોમાસાની કુદરતી ગતિ રૂંધાઈ ગઈ છે. અરબી સમુદ્રમાંથી આવતા ભેજવાળા તેજ પવનો પશ્ચિમ ભારતમાં નબળા પડયા છે અને દક્ષિણ દિશામાંથી વાદળો ઉત્તર તરફ આગળ વધી રહ્યા નથી. પરિણામે, ૧ થી ૧૮ જૂન વચ્ચે દેશભરમાં સામાન્ય કરતાં સરેરાશ ૩૮ ટકા ઓછો વરસાદ નોંધાયો છે. આ આંકડાઓમાં સૌથી વધુ ચિંતાજનક અને ખરાબ સ્થિતિ મહારાષ્ટ્ર અને ગુજરાતની છે, જ્યાં સામાન્ય કરતાં અનુક્રમે ૭૮ ટકા અને ૭૯ ટકા ઓછો વરસાદ નોંધાતા ખેડૂતો મુશ્કેલીમાં મુકાયા છે.
ચોમાસાના ટાણે પણ દેશના અનેક ભાગોમાં કાળઝાળ ગરમી
મધ્ય પ્રદેશ, ઉત્તર પ્રદેશ, બિહાર, રાજસ્થાન, છત્તીસગઢ, હરિયાણા અને દિલ્હી જેવા રાજ્યોમાં ચોમાસા પૂર્વેની નહિવત પ્રવૃત્તિના ભાગરૂપે માત્ર સામાન્ય વરસાદી ઝાપટાં પડી રહ્યા છે. આમ છતાં, ઉત્તર પ્રદેશ અને રાજસ્થાન સહિતના ૭ રાજ્યોમાં હજુ પણ કાળઝાળ ગરમી પડી રહી છે અને તાપમાન ૪૦ ડિગ્રીને પાર નોંધાયું છે. બુધવારે દેશમાં સૌથી વધુ તાપમાન ઉત્તર પ્રદેશના બાંદામાં ૪૩.૨ ડિગ્રી નોંધાયું હતું. આ ઉપરાંત ઓડિશાના બૌધમાં ૪૨.૮ ડિગ્રી, મહારાષ્ટ્રના બ્રહ્મપુરીમાં ૪૨.૩ ડિગ્રી, ઝારખંડના ડાલ્ટનગંજમાં ૪૨ ડિગ્રી તેમજ બિહાર અને છત્તીસગઢના વિવિધ શહેરોમાં પારો ૪૧.૬ ડિગ્રીની આસપાસ રહેતા જનજીવન વ્યાકુળ બન્યું છે.
વૈશ્વિક અહેવાલોમાં પણ પશ્ચિમ ભારતમાં વાદળોની અછત
અમેરિકી રાષ્ટ્રીય મહાસાગરીય અને વાયુમંડળીય પ્રશાસન દ્વારા જાહેર કરાયેલા ઉપગ્રહ (સેટેલાઇટ) આધારિત રિપોર્ટ અનુસાર, આંતર-ઉષ્ણકટિબંધીય અભિસરણ ક્ષેત્ર પૂરતી ગતિથી સક્રિય થઈ શક્યો નથી. સામાન્ય રીતે આ ક્ષેત્ર જૂનના મધ્ય સુધીમાં ઉત્તર તરફ આગળ વધીને ભારતના જમીની ભાગોમાં ભેજ ખેંચે છે, જે આ વખતે બન્યું નથી. સાથે જ પેસિફિક મહાસાગરમાં ‘અલ નીનો’ની પ્રતિકૂળ પરિસ્થતિઓ આકાર લઈ રહી છે, જે લાંબા સમય સુધી અસમાન વરસાદ માટે જવાબદાર બની શકે છે. ઉપગ્રહના આંકડા સ્પષ્ટ દર્શાવે છે કે પૂર્વ ભારતમાં ગાજવીજ સક્રિય છે, પરંતુ મધ્ય પ્રદેશ, ગુજરાત, રાજસ્થાન અને સમગ્ર પશ્ચિમ ભારતમાં વાદળોની ઘનતા ઘણી ઓછી જોવા મળી રહી છે, જે કૃષિ ક્ષેત્ર માટે ચિંતાનો વિષય છે.
ગાંધીનગર પ્રવાસી પત્રકાર રાજેશ પરીખ
About the Author
