મુખ્ય હાઇલાઇટ્સ:
- ગરવા ગિરનારની તળેટીમાં આવેલ ભવનાથ મહાદેવ મંદિરનો સ્કંદપુરાણમાં પણ વિગતવાર ઉલ્લેખ.
- શિવરાત્રિના દિવસે પારધી દ્વારા અજાણતાં થયેલી શિવલિંગની પૂજા અને જાગરણથી પ્રસન્ન થયા ભોળાનાથ.
- બિલિપત્રના વૃક્ષો વચ્ચે પ્રગટ થયેલા ‘ભવેશ્વર’ મહાદેવ કાળક્રમે ‘ભવનાથ’ તરીકે જાણીતા બન્યા.
- મૃગીકુંડમાં સ્નાન અને ભવનાથ મહાદેવના દર્શનથી ૭ જન્મોના પાપોમાંથી મુક્તિ મળવાની લોકમાન્યતા.
ગિરનાર તળેટીમાં સાક્ષાત્ શિવજીનો અનાદિકાળથી વાસ
જૂનાગઢમાં ગરવા ગિરનારની ગોદમાં ભગવાન ભોળાનાથ ‘ભવનાથ મહાદેવ’ તરીકે બિરાજમાન છે. ગિરનાર તળેટીમાં આવેલું આ મુખ્ય આરાધ્ય સ્થાનક શિવભક્તો માટે શ્રદ્ધા અને આસ્થાનું મોટું કેન્દ્ર છે. સાક્ષાત્ શિવજી અહીં અનાદિકાળથી વસ્યા છે. આ પવિત્ર ધામ સાથે અનેક પૌરાણિક દંતકથાઓ અને મહિમા સંકળાયેલા છે. જૂનાગઢમાં ગિરનાર તળેટીમાં બિરાજમાન ભગવાન ભવનાથ મહાદેવનું માહાત્મ્ય વિશેષ માનવામાં આવે છે. સ્કંદપુરાણ અનુસાર, અહીં બિલિપત્રના ઝાડ વચ્ચે શિવલિંગની ઉત્પત્તિ થઈ હતી. અહીં મહાશિવરાત્રિએ દર્શન કરવાથી સાત જન્મોના પાપ ધોવાય છે અને મૃગીકુંડમાં સ્નાન કરવાથી મોક્ષની પ્રાપ્તિ થાય છે. એવી પણ માન્યતા છે કે, આજે પણ અશ્વત્થામા અહીં ગુપ્ત રીતે પૂજા કરવા આવે છે.
સ્કંદપુરાણ અનુસાર બિલિપત્રના ઝાડ મધ્યે શિવલિંગનો ઇતિહાસ
‘સ્કંદપુરાણ’માં જણાવ્યા અનુસાર, માતા પાર્વતીજીએ એકવાર મહાદેવને ભવનાથનો ઇતિહાસ પૂછ્યો હતો. ત્યારે મહાદેવજી તેમને જણાવતા કહે છે કે, “સૌરાષ્ટ્ર દેશમાં વસ્ત્રાપથ ક્ષેત્ર આવેલું છે, જ્યાં બિલિપત્રના ઝાડની મધ્યમાં મારું શિવલિંગ પ્રગટ થયેલું છે. ત્યાં શિવરાત્રિના દિવસે અજાણતાં જ એક પારધી આવી ચડે છે અને તે શિવલિંગની પૂજા-અર્ચના કરે છે. આખી રાત જાગરણ કરીને શ્રદ્ધાપૂર્વક પૂજા કરવાથી તેની ભક્તિથી પ્રસન્ન થઈને એક દિવ્ય વિમાન તેને સ્વર્ગ લઈ જાય છે.”
ઇન્દ્રદેવ દ્વારા શિવલિંગની આરાધના અને ‘ભવનાથ’ નામકરણ
આ દરમિયાન યમના કિંકર અને દેવો વચ્ચે યુદ્ધ થાય છે, ત્યારે ઇન્દ્રદેવ આ પારધીને જુએ છે અને પૂછે છે કે તને આ દિવ્ય લ્હાવો કેવી રીતે મળ્યો? ત્યારે પારધી સમગ્ર ઘટના ઇન્દ્રદેવને કહી સંભળાવે છે. આ સાંભળીને ઇન્દ્રદેવ પારધીને કહે છે કે, “તું મારી સાથે આવ, મારે પણ આ શિવલિંગની પૂજા કરવી છે, જેથી પરસ્ત્રીગમન અને વૃત્રાસુરને મારવાના પાપમાંથી મુક્તિ મળી શકે.” ત્યારબાદ મહા વદ ચૌદશના દિવસે પારધી અને ઇન્દ્રદેવ બંનેએ આ શિવલિંગની વિધિવત પૂજા કરી હતી. આમ, ત્યારથી જ આ લિંગ ‘ભવેશ્વર’ તરીકે સ્થાપિત થયું હતું, જે હાલમાં અપભ્રંશ થઈને ‘ભવનાથ’ તરીકે ઓળખાય છે.
ભવનાથ ધામનો મહિમા: સંસારના સમસ્ત પાપોમાંથી મુક્તિ
‘ભવનાથ’ શબ્દનો ગુઢ અર્થ થાય છે ‘ભવ એટલે કે સંસારના દુઃખો અને પાપોનો નાશ કરનારો’. ભવનાથ મહાદેવના પવિત્ર પ્રાંગણમાં માત્ર પગ મૂકતાંની સાથે જ વ્યક્તિને તમામ પાપોમાંથી મુક્તિ મળે છે અને જીવને પ્રેતત્વ પ્રાપ્ત થતું નથી તેવી દ્રઢ માન્યતા છે. આ જ કારણે દર વર્ષે મહાશિવરાત્રિના મેળામાં લાખો શ્રદ્ધાળુઓ અને સાધુ-સંતો અહીં દર્શન અને મૃગીકુંડમાં સ્નાન કરી ધન્યતા અનુભવે છે.
About the Author
