મુખ્ય હાઇલાઇટ્સ:
- આજના સ્પર્ધાત્મક યુગમાં માત્ર પરીક્ષાના ગુણ કે ટકાવારી વિદ્યાર્થીની સાચી પ્રતિભા નક્કી કરી શકતા નથી.
- શિક્ષણવ્યવસ્થામાં પરિવર્તન જરૂરી: ગોખણપટ્ટીના બદલે સર્જનાત્મકતા અને જિજ્ઞાસાને પ્રોત્સાહન આપવું અનિવાર્ય.
- વાલીઓ દ્વારા અન્ય બાળકો સાથે સરખામણી કરવાથી બાળક પર અનાવશ્યક માનસિક દબાણ ઊભું થાય છે.
- જીવનની વાસ્તવિક પરીક્ષામાં સંવાદકૌશલ્ય, નિર્ણયશક્તિ અને સમસ્યા ઉકેલવાની ક્ષમતા જ કામ આવે છે.
ગુણ કરતાં વિદ્યાર્થીની આંતરિક ક્ષમતા અને પ્રતિભા વધુ મહત્વની
રસાયણ વિજ્ઞાન નિષ્ણાત ડોક્ટર હાર્દિક એ. અમીન જણાવે છે કે, આજના અતિ સ્પર્ધાત્મક યુગમાં વિદ્યાર્થીની સફળતાનું માપદંડ માત્ર તેના પરીક્ષાના ગુણ કે ટકાવારી બની ગયા છે. ૯૦ કે ૯૯ ટકા મેળવનારને જ સફળ માનવામાં આવે છે, જ્યારે ઓછા ગુણ મેળવનારની ક્ષમતા પર પ્રશ્નો ઊભા થાય છે. પરંતુ વાસ્તવિકતા એ છે કે દરેક બાળક અનોખું અને વિશિષ્ટ ક્ષમતા ધરાવતું હોય છે. કોઈ ગણિતમાં, કોઈ ભાષામાં તો કોઈ સંગીત, કલા, રમતગમત કે ટેક્નોલોજીમાં પોતાની આગવી ઓળખ બનાવી શકે છે. એક જ કસોટીથી દરેક બાળકની સમગ્ર પ્રતિભાનું મૂલ્યાંકન થઈ શકતું નથી.
શિક્ષણવ્યવસ્થા અને શિક્ષકોની ભૂમિકામાં પરિવર્તન સમયની માંગ
આપણી વર્તમાન શિક્ષણવ્યવસ્થામાં હવે મોટું પરિવર્તન લાવવું અત્યંત જરૂરી બન્યું છે. વિદ્યાર્થીઓને માત્ર સાચો જવાબ આપવાના બદલે સાચો પ્રશ્ન પૂછતા શીખવવું પડશે. તેઓ કેવી રીતે વિચારે છે, સમસ્યાનો ઉકેલ કેવી રીતે શોધે છે અને નવી કલ્પના કરી શકે છે કે નહીં તે બાબતો શિક્ષણનો મુખ્ય આધાર બનવી જોઈએ. એક શ્રેષ્ઠ શિક્ષક માત્ર પાઠ્યપુસ્તકનો અભ્યાસક્રમ પૂરો નથી કરતો, પરંતુ શાંત બેઠેલા વિદ્યાર્થીની અંદર રહેલી અસાધારણ સર્જનાત્મકતા અને જિજ્ઞાસાને ઓળખીને તેને સાચી દિશા આપે છે.
વાલીઓએ સરખામણી બંધ કરી બાળકના આત્મવિશ્વાસને વધારવો જરૂરી
બાળકના ઘડતરમાં વાલીઓની ભૂમિકા નિર્ણાયક હોય છે. પોતાના બાળકની સતત બીજા બાળકો સાથે સરખામણી કરવાથી બાળકના આત્મવિશ્વાસ પર વિપરીત અસર પડે છે અને તેના પર અનાવશ્યક દબાણ ઊભું થાય છે. વાલીઓએ બાળકની મૂળભૂત શક્તિઓને ઓળખીને તેને સ્વતંત્ર રીતે આગળ વધવા પ્રોત્સાહિત કરવો જોઈએ. પુસ્તકીયા જ્ઞાન ઉપરાંત સંવાદકૌશલ્ય, સમયનું આયોજન, ટીમવર્ક, નિર્ણયશક્તિ અને નિષ્ફળતામાંથી શીખવાની ક્ષમતા જેવા જીવન ઉપયોગી ગુણો કેળવવા પર ભાર મૂકવો જોઈએ.
જીવનની સાચી પરીક્ષામાં માર્કશીટ નહીં પરંતુ જ્ઞાનનો ઉપયોગ ઉપયોગી બનશે
વિદ્યાર્થીને માત્ર પરીક્ષામાં ઉત્તીર્ણ કરાવવા કરતાં તેને જીવનમાં સફળ, આત્મનિર્ભર અને જવાબદાર નાગરિક બનાવવો એ જ શિક્ષણનો સાચો હેતુ છે. અંતે જીવન ક્યારેય કોઈ માર્કશીટ માગતું નથી, પરંતુ એ પૂછે છે કે તમે જે મેળવ્યું તેનો વ્યવહારિક ઉપયોગ કેટલો કરી શક્યા. માર્કશીટ એ વિદ્યાર્થીની ક્ષમતાનો માત્ર એક નાનો ભાગ છે, સંપૂર્ણ ઓળખ નથી. તેથી સ્વસ્થ સ્પર્ધા અને નિરાશા વગરનું શિક્ષણ જ ઉજ્જવળ ભવિષ્યનું નિર્માણ કરી શકે છે.
અહેવાલ: ચેતન રાજપૂત
About the Author
