મુખ્ય હાઇલાઇટ્સ:
- વોટ્સએપ અને સોશિયલ મીડિયા પર માત્ર ન્યૂઝપેપરનું કટિંગ ફોરવર્ડ કરનાર સામેની એફઆઈઆર ગુજરાત હાઈકોર્ટે રદ કરી.
- ન્યાયમૂર્તિ પી. એમ. રાવલની બેન્ચે ચુકાદો આપતાં સ્પષ્ટ કર્યું કે પોતે બનાવટી દસ્તાવેજ ન બનાવ્યો હોય ત્યાં સુધી કલમ ૪૬૯ લાગુ ન થઈ શકે.
- બદનક્ષીના કિસ્સામાં સીધી પોલીસ ફરિયાદ ન થઈ શકે, પિડિતે મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ કાનૂની ફરિયાદ નોંધાવવી જરૂરી.
- સુપ્રીમ કોર્ટના ભજનલાલ કેસના સિદ્ધાંતોનો આધાર લઈ અરજદાર કૌશલ અસોડિયા સામેની શહેરકોટડા પોલીસ સ્ટેશનની ફરિયાદ રદ કરાઈ.
ગુજરાત હાઈકોર્ટનો સોશિયલ મીડિયા યુઝર્સ માટે અત્યંત મહત્વનો કાનૂની ચુકાદો
વોટ્સએપ અને સોશિયલ મીડિયાના ઉપયોગ અંગે ગુજરાત હાઈકોર્ટે એક અત્યંત સબળ અને મહત્વપૂર્ણ કાનૂની સિદ્ધાંત સ્થાપિત કરતો ચુકાદો આપ્યો છે. હાઈકોર્ટે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં ઠેરવ્યું છે કે વોટ્સએપ પર માત્ર કોઈ સમાચારપત્રની કટિંગ ફોરવર્ડ કરવાથી ભારતીય દંડ સંહિતા હેઠળ બનાવટી દસ્તાવેજ (ફોર્જરી) કે બદનક્ષી (ડીફેમેશન) નો ગુનો બનતો નથી. ન્યાયમૂર્તિ પી. એમ. રાવલની બેન્ચે કૌશલભાઈ જગદીશભાઈ અસોડિયાની અરજી મંજૂર કરીને અમદાવાદના શહેરકોટડા પોલીસ સ્ટેશનમાં નોંધાયેલી ગુનાહિત ફરિયાદ અને તેની તમામ કાર્યવાહીઓને રદ કરવાનો હુકમ કર્યો છે.
શું હતો સમગ્ર કેસ અને હાઈકોર્ટનું કાનૂની નિરીક્ષણ
કેસની પ્રાપ્ત વિગતો અનુસાર, ફરિયાદીએ એવો આક્ષેપ કર્યો હતો કે અરજદારે તેમની તથા તેમની રાજકીય પાર્ટી અંગેના કથિત ખોટા સમાચારની કટિંગ વોટ્સએપ પર ફેલાવીને તેમની સામાજિક પ્રતિષ્ઠાને હાનિ પહોંચાડી હતી. આ મામલે કાનૂની પૃથક્કરણ કરતાં હાઈકોર્ટે નોંધ્યું હતું કે કલમ ૪૬૯ લાગુ કરવા માટે અરજદારે પોતે જ કોઈ બનાવટી દસ્તાવેજ કે સમાચાર બનાવ્યા હોવાનો પુરાવો હોવો જરૂરી છે. વર્તમાન કેસમાં અરજદારની ભૂમિકા માત્ર કટિંગ ફોરવર્ડ કરવાની હતી. વધુમાં, જે છાપામાં એ સમાચાર છપાયા હતા તેના તંત્રી કે પ્રકાશક સામે કોઈ કાર્યવાહી કરાઈ નહોતી, જેથી માત્ર મેસેજ ફોરવર્ડ કરનાર સામે ફોજદારી કાર્યવાહી ચલાવવી અયોગ્ય છે.
બદનક્ષીના કેસમાં પોલીસ કાર્યવાહી અને સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદાનો આધાર
બદનક્ષીની કલમો ૫૦૦ અને ૫૦૧ અંગે કોર્ટે સ્પષ્ટતા કરી કે આ બિન-જામીનપાત્ર અને પોલીસ સીધી ધરપકડ ન કરી શકે તેવા ગુના છે. આવા કેસમાં ફોજદારી કાર્યરીતિ અધિનિયમની કલમ ૨(ડી) મુજબ પીડિત વ્યક્તિએ સીધા ન્યાયાધીશ (મેજિસ્ટ્રેટ) સમક્ષ ફરિયાદ નોંધાવવાની હોય છે, સીધી પોલીસ એફઆઈઆર થઈ શકે નહીં. સર્વોચ્ચ અદાલતના હરિયાણા રાજ્ય વિરુદ્ધ ભજનલાલ કેસના ઐતિહાસિક સિદ્ધાંતોને ટાંકીને હાઈકોર્ટે ઠેરવ્યું કે જ્યારે પ્રથમદર્શી રીતે કોઈ ગુનો બનતો ન હોય ત્યારે કાનૂની કાર્યવાહી ચાલુ રાખવી એ કાયદાની પ્રક્રિયાનો દુરુપયોગ છે. આ કાનૂની ચુકાદાથી સોશિયલ મીડિયા પર માહિતી આપ-લે કરતા નાગરિકો માટે મોટો આશરો ઊભો થયો છે.
અહેવાલ: ગાંધીનગર પ્રવાસી પત્રકાર રાજેશ પરીખ
About the Author
