મુખ્ય હાઇલાઇટ્સ:
- જાગૃત ગ્રાહક સુખદાયી: નાણાં વિતરણ યંત્ર (એટીએમ) માંથી વ્યવહાર નિષ્ફળ જાય છતાં સંદેશ આવે તો ગભરાવાને બદલે તાત્કાલિક પગલાં ભરો.
- બેંકમાં લેખિત નોંધણી: આવી સ્થિતિમાં ગ્રાહકોએ વિલંબ કર્યા વિના પોતાની શાખામાં સત્તાવાર ફરિયાદ કરીને તેનો અનન્ય નંબર મેળવવો અનિવાર્ય છે.
- પાંચ દિવસનો કડક નિયમ: ભારતીય રિઝર્વ બેંકના આદેશ મુજબ આવી ભૂલો સુધારીને કાપવામાં આવેલી રકમ પાંચ દિવસમાં ગ્રાહકના ખાતામાં જમા કરવી ફરજિયાત છે.
- લોકપાલનો આશરો: જો નિર્ધારિત સમયમાં નાણાં પાછા ન મળે, તો ગ્રાહકો ઉચ્ચ ફરિયાદ નિવારણ તંત્ર અથવા બેંકિંગ લોકપાલ સમક્ષ દાદ માંગી શકે છે.
નાણાં વિતરણ યંત્રમાં થતી તાંત્રિક ખામીથી ચિંતાની જરૂર નથી
વર્તમાન સમયમાં ડિજિટલ બેંકિંગના વ્યાપ સાથે સ્વયંસંચાલિત નાણાં વિતરણ યંત્ર (એટીએમ) નો ઉપયોગ ખૂબ જ સામાન્ય બન્યો છે. પરંતુ, ઘણીવાર તાંત્રિક ખામી કે વીજ પુરવઠાની સમસ્યાના કારણે ગ્રાહકો સાથે એવું બને છે કે યંત્રમાંથી પ્રત્યક્ષ રોકડ બહાર નથી આવતી, પરંતુ ગ્રાહકના મોબાઈલ પર ખાતામાંથી નાણાં કપાઈ ગયા હોવાનો સંદેશ આવી જાય છે. સામાન્ય રીતે આવી સ્થિતિમાં કોઈપણ નાગરિક ચિંતામાં મુકાઈ જાય છે. જોકે, બેંકિંગ નિયમો અનુસાર આવા નિષ્ફળ વ્યવહારો માટે ગ્રાહકોને પોતાના નાણાં સુરક્ષિત રીતે પાછા મેળવવાનો કાનૂની હક મળેલો છે.
સૌથી પહેલું પગલું: સત્તાવાર ફરિયાદ અને ઓળખ નંબર મેળવવો
જો તમારી સાથે પણ આવો કોઈ બનાવ બને, તો સૌથી પહેલાં શાંતિ જાળવીને જે-તે નાણાં વિતરણ કેન્દ્રની વિગતો અને વ્યવહારનો સમય નોંધી લેવો જોઈએ. ત્યારબાદ, ગ્રાહકે તાત્કાલિક પોતાની બેંકની શાખાનો અથવા ગ્રાહક સેવા કેન્દ્રનો સંપર્ક કરીને આ નિષ્ફળ વ્યવહાર અંગે સત્તાવાર ફરિયાદ નોંધાવવી ખૂબ જ જરૂરી છે. ફરિયાદ નોંધાવ્યા બાદ વહીવટી તંત્ર તરફથી જે સત્તાવાર ‘ફરિયાદ નોંધણી નંબર’ (ટોકન નંબર) આપવામાં આવે, તેને ભવિષ્યના સંદર્ભ માટે સુરક્ષિત રીતે સાચવી રાખવો જોઈએ, જેથી કાયદાકીય પ્રક્રિયા સરળ બને.
ભારતીય રિઝર્વ બેંકના નિયમ મુજબ ૫ દિવસમાં રકમ પાછી મળશે
દેશની સર્વોચ્ચ બેંક એટલે કે ભારતીય રિઝર્વ બેંક (આરબીઆઈ) દ્વારા ગ્રાહકોના હિતોના રક્ષણ માટે આ બાબતે અત્યંત કડક અને સ્પષ્ટ દિશાનિર્દેશો જાહેર કરવામાં આવ્યા છે. આ નિયમો અનુસાર, જો નાણાં વિતરણ યંત્ર દ્વારા રોકડ આપ્યા વિના ગ્રાહકના ખાતામાંથી નાણાં કાપી લેવામાં આવ્યા હોય, તો બેંકે આ નિષ્ફળ વ્યવહારની તપાસ કરીને વધુમાં વધુ ૫ (પાંચ) કામકાજના દિવસોની અંદર કાપેલી તમામ રકમ ગ્રાહકના ખાતામાં આપોઆપ પરત (રિફંડ) જમા કરાવી દેવી પડે છે.
સમયસર નાણાં ન મળે તો લોકપાલ સમક્ષ કડક રજૂઆતની જોગવાઈ
જો કોઈ કારણસર બેંક સત્તાવાળાઓ નિયત પાંચ દિવસની સમયમર્યાદામાં નાણાં પરત જમા કરાવવામાં નિષ્ફળ રહે અથવા ગ્રાહકની રજૂઆતને નજરઅંદાજ કરે, તો ગ્રાહકોએ બિલકુલ મુંઝાવવાની જરૂર નથી. આવી સ્થિતિમાં ગ્રાહકો જે-તે બેંકની ઉચ્ચ ફરિયાદ નિવારણ પ્રણાલીના વડાને પત્ર લખી શકે છે. જો ત્યાંથી પણ યોગ્ય ન્યાય ન મળે, તો ગ્રાહક સીધા જ ભારતીય રિઝર્વ બેંક દ્વારા નિયુક્ત કરાયેલા ખાસ ‘બેંકિંગ લોકપાલ’ (ઓમ્બડ્સમેન) નો સંપર્ક સાધીને વ્યાજ સાથે પોતાના નાણાં વસૂલવા માટે કાયદેસરની કડક કાર્યવાહી કરાવી શકે છે.
ગાંધીનગર પ્રવાસી પત્રકાર રાજેશ પરીખ
About the Author
